Planlama.Org - Şehir Plancılarının haber portalı

Yumurtalık İlçesi Turizm Planlaması

Yumurtalık İlçesi Turizm Planlaması

Gülçinay BAŞDOĞAN                                              Berrin SİREL

Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı                        Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı

ÖZET

Yumurtalık ilçesinin farklı amaçlara hizmet eden alan kullanımları ve bunun yanında turizm merkezi olarak ilan edilmesi bu alanda var olan kullanım yoğunluğunu arttıracağı görüşünden hareketle bu çalışmada İlçenin doğal ve kültürel değerlerinin ön planda tutulduğu turizm planlaması hedeflenmiştir. Çalışmada hedeflenen amaçlara ulaşmak için uygun yöntem olarak Çok Kriterli Analiz (Multi Criteria Analysis-MCA) yöntemi uygulanmıştır. Bu yöntemin araştırmamızın hedeflerine uygun olan bölümleri alınarak Yumurtalık ilçesi için kitle turizmine ve eko-turizme uygun alanlar ortaya konmuştur.

Araştırmada ortaya çıkan sonuçlara göre, 35610,64 ha’lık araştırma alanının % 22.72’si kitle turizmine, % 25.7’si de eko-turizme göre “Uygun” alanlar olarak belirlenmiştir. Belirlenen bu alanların kitle turizm ve eko-turizm amaçlı kullanım önerileri haritalanmıştır. Buna göre; Yumurtalık ilçesinin doğu ve batı sahilindeki kısımlar ilgili kurumlar tarafından taşıma kapasiteleri hesaplanarak kitle turizmine, Tabiatı Koruma Alanı ve Yumurtalık Lagünü bitki gözlemleme, kuş gözlemciliği, denizkaplumbağası izleme, yaban hayatı gözlemi, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, akarsu turizmi, resim, fotoğraf, su sporları vb. aktiviteleri içeren eko-turizme, Arkeolojik Sit Alanları tarihi dokusuyla ve Haylazlı, Yeniköy ile Hamzalı yerleşimleri de içinde barındırdığı muhacir ve yörük kültürüyle kültür-tarih turizmine uygun görülmüştür.

 

 

Giriş

İlk çağlardan günümüze kadar her dönemde kendine özgü koşulları ve kültürü içerisinde sürekli gelişme gösteren ve insan yaşamında önemli bir yere sahip çok çeşitli tanımları yapılmış olan turizm, insanların devamlı ikamet ettikleri, çalıştıkları ve her zamanki gereksinimlerini karşıladıkları yerlerin dışına yaptıkları seyahatler olarak tanımlanmaktadır (Sirel, 1997).

2. Dünya Savaşından sonra önemli bir artış gösteren turizm hareketi, 1960'lı yılların başında ülkemizde de etkisini göstermeye başlamış ve 1963 yılında Turizm Bakanlığı kurulmuştur. 1980'lere girerken, 1960'lara oranla turizm yatırımlarında ve gelirlerinde büyük artışlar görülmüştür. 1982 yılında çıkarılan 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, ülkemizde turizmin gelişmesi açısından çok önemli bir adım olmuştur. 1970'li yılların sonlarında ülkemize yönelik turizm talebindeki büyük artış nedeniyle IV. Beş Yıllık Kalkınma Planında (1979), turizm politikası olarak "kitle turizminin geliştirilmesi" benimsenmiştir. V. Ve VI. Beş Yıllık Kalkınma Planında (1983), "Türkiye'nin mevcut turizm potansiyelinin, ekolojik dengeyi koruma, çevreyi temiz ve sağlıklı tutma ve güzelleştirme ilkeleri doğrultusunda geliştirilmesi" ve "Doğal ve Kültürel Çevre değerlerinin turizm amaçlı kullanımında koruma stratejileri ile turizm geliştirme stratejilerinin entegrasyonunun sağlanması" politika olarak saptanmıştır. VII. Beş Yıllık Kalkınma Planında (2000), turizm çeşitliliğine tanıtım, pazarlama çalışmalarına önem verilmesi gerektiği vurgulamıştır. Bu dönemde turizmde sürdürülebilirlik kavramının önemi anlaşılmış ve sektörün diğer sorunlarına yönelik politika önerileri geliştirilmiştir. VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında ise (2005), değişen tüketici tercihlerini dikkate alarak geliştirilecek yeni alanlarla turizm mevsiminin yılın tamamına ve turizmin, potansiyeli olan ancak bugüne kadar yeterince ele alınmamış bölgelere yayılmasına yönelik tedbirler alınması amaçlanmıştır. Sektörle ilgili tüm yatırımların doğal, tarihsel ve sosyal çevreyi kollayıcı, koruyucu ve geliştirici bir yaklaşım içinde olması gerektiği vurgulanmıştır (DPT, 2007).

Türkiye’de doğal değerlerin hala büyük ölçüde korunmuş olması ve tarihi dokunun zengin olması nedeniyle yeni turizm alanları ilan edilmektedir. Akdeniz Bölgesi’nin büyük bir kısmının kitle turizm yatırımlarına dönüşmesi ve yapılan uygulamalarda planlama kararlarına uyulmaması ekolojik, sosyal ve ekonomik sorunları da beraberinde getirmeye başlamıştır.

Geçmişte turizm yatırımcıları, turizmi sadece ekonomik fayda olarak görmüşlerdir. Bugün ise, olumsuz gelişmeler nedeniyle, ekonomik faktörlerin ötesinde turizmin çevresel ve sosyokültürel yapısına da bakılmaktadır. Son araştırmalar, turizmin sürdürülebilir kalkınmada pozitif bir yer alabilmesi için çevre korumaya önem vermesi üzerinde durmaktadır. Bu nedenle, turizm, artık yalnızca ekonomik yararları açısından değil, özellikle toplumsal ve fiziki çevre üzerindeki etkileri yönünden de araştırılarak ekonomik yararlar ve etkilerin gerçekte yarara dönüşüp dönüşmediği ortaya konmaktadır (Tolungüç, 1999).

Sürdürülebilir ve alternatif turizm türlerinin de dahil olduğu turizm planlaması, turist sayısının artışına paralel olarak gelen doğal ve kültürel kaynaklar üzerindeki çevresel etkileri, turist kitlesine sunulan hizmetin insan ve çevresine getirdiği sonuçları, çıkan sorunları çözmeye yönelik önlem ve politikaları kapsayacak yapıda olmalıdır.

Günümüze kadar oluşturulan turizm politikaları ve planlarında alınan kararlar kıyı kentlerimizde önemli bir değişime ve hızlı, kontrol edilemeyen gelişmelere neden olmuş ve olmaktadır. Bu bağlamda araştırma alanı olan Yumurtalık ilçesinin farklı amaçlara hizmet eden alan kullanımları ve bunun yanında turizm merkezi olarak ilan edilmesi bu alanda var olan kullanım yoğunluğunu arttıracaktır. Bu nedenle araştırmada ilçenin doğal, kültürel ve ekonomik yapıları incelenip değerlendirilerek alana uygun turizm planlaması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kitle turizmi ve eko-turizm modeli önerilmiştir.

 

Materyal ve Metod

Materyal

Araştırma alanı Doğu Akdeniz Bölgesi’nde, Adana ili Yumurtalık ilçesi kıyı kesiminde olup, doğu sınırını Botaş Deniz Terminali, batı sınırını ise Ceyhan Nehri’nin denize döküldüğü Hurma Boğazı oluşturmaktadır. Alan 36º45´08.59´´ve 36º40´47.59´´ kuzey enlemleri ile 35º44´15.20´´ ve 35º56´49.89´´ doğu boylamları arasında yer almaktadır.1/25.000 ölçekli topoğrafik haritadaki koordinat sistemine göre 762048 doğu, 723477 batı, 4089768 kuzey ve 4049951 güneydedir.

Araştırma alanında bulunan hidrolojik yapı, yerleşim ve ulaşıma ait bilgilerin incelenmesinde Harita Genel Komutanlığı (1995)’na ait 1/25000 ölçekli Mersin- O34c2, O34c3, O35a3, O35a4, O35b1, O35b2, O35b3, O35b4, O35d1, O35d2, O35d3, O35d4 nolu 12 adet topoğrafik harita paftasından yararlanılmıştır.

Alanın jeolojik yapısına ve deprem bölgelerine ilişkin veriler Maden Teknik Arama Genel Müdürlüğü’nden sağlanan 1/100.000 ölçekli jeoloji haritasından ve bu konuda yapılmış çalışmalardan elde edilmiştir.

Araştırma alanında bulunan büyük toprak grupları ve toprak yetenek sınıflarına ait bilgiler Topraksu Genel Müdürlüğü’nden elde edilmiştir.

Alandaki ikinci konutlar ve kamu tesislerine ilişkin veriler Google Earht’den sağlanan uydu görüntüleri ve arazi çalışmalarından, tarım ve endüstri kullanımlarına ait bilgiler de 2007 yılı Alos 4 Band 10x10 m çözünürlüklü uydu görüntüsünden sağlanmıştır.

Alanın iklim yapısını oluşturan sıcaklık, nem, yağış ve rüzgar verilerinin incelenmesinde Yumurtalık Meteoroloji İstasyonundan elde edilen 1990-2005 yıllarına ait iklim verileri kullanılmıştır.

Alandaki sosyo-ekonomik yapı ve turizm kullanımlarına ilişkin veriler, Devlet İstatistik Enstitüsü, Yumurtalık Kaymakamlığı, Yumurtalık Belediyesi, Tarım İl Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı,  Adana Turizm İl Müdürlüğü’nden temin edilmiştir.

Yumurtalık Kıyı Bölgesi’nde yapılmış ve yapılmakta olan fiziksel yapılar (park, kamu tesisleri, site vb.) Yumurtalık Belediyesi tarafından yaptırılan 1/1000 ölçekli Turizm Gelişim Alanı Haritası, 1/2000 ölçekli İmar Planı ve 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı’ndan alınmıştır.

Araştırma alanında bulunan arkeolojik sit, doğal sit ve tabiatı koruma alanlarına ait veriler Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nden temin edilmiştir.

Alandaki flora ve fauna habitatları Altan ve ark., (2004)’nın yapmış olduğu biyotop haritalarından alınmıştır.

Araştırmada oluşturulan haritalar Arcview GIS 3.2, ArcGIS 9.2 ve Erdas Imagine 8.4 bilgisayar yazılımlarında yapılmıştır.

 

Metod

Yumurtalık ilçesi kıyı kesiminde yapılan araştırma üç aşamada yürütülmüştür.

Araştırmanın birinci aşamasında; alanın doğal faktörlerini oluşturan jeoloji, toprak, hidroloji, bitki örtüsü, yaban hayatı ve iklim verileri ile mevcut alan kullanımları ve sosyo ekonomik yapısına ilişkin veriler toplanarak değerlendirilmiş ve haritalar oluşturulmuştur. Ayrıca 1/ 25.000 ölçekli topoğrafik haritalar ve Alos 4 Band 10x10 m çözünürlüğe sahip uydu verisi işlenmiştir. Tarama, geometrik düzeltme, sayısallaştırma ve görüntü işleme işlemleri yapılarak elde edilen görüntüler, bilgisayar ortamına aktarılıp 1/25.000 ölçekli standart topoğrafik haritalar ile çakıştırılarak doğrulukları saptanmıştır.

Bu aşamada yapılan diğer bir çalışma ise Multi Criteria Analysis (Çok Kriterli Analiz) yöntemine yönelik kriter belirlemedir. Bu kriterler kitle turizmi ve eko-turizm için alanda uygunluğu denetleyecek şekilde belirlenerek göreceli olarak puanlanmıştır.

Araştırmanın ikinci aşamasında birinci aşamada elde edilen veriler ve belirlenen kriterler, kitle turizmi ve eko-turizm açısından kullanımları yönünden değerlendirilmeye alınmıştır. Bu amaçla limit ve faktörler belirlenerek; sınıflandırma, sayısal değerlendirme ve ağırlıklandırma işlemleri yapılmıştır. Kitle turizme göre faktörler; toprak yetenek sınıfları, jeoloji, deprem, tarım, ulaşım güzergahı, koruma alanları, yerleşim, ikinci konutlar, kamu tesisleri, kamp alanları, kıyıya uzaklık ve endüstri alanları, eko-turizme göre faktörler ise; hidroloji, ulaşım güzergahı, koruma alanları, yerleşim ve lora-fauna habitatları olarak belirlenmiştir.

Limitler, indeks haritası olarak ifade edilir ve hedeflenen aktiviteye bağlı olarak sayısal değişim gösterir. Bu sayısal değerlendirmede doğal ve kültürel peyzaj elemanları “Çok Uygun”, “Uygun”, “Kısmen Uygun”, “Uygun Değil”, “Kesinlikle Uygun Değil” şeklinde sınıflandırılarak aldıkları sayısal değerlere göre sıralanmıştır (Çizelge 1).   

Çizelge 1. Limit değerleri

Limit Sınıfları

Limit Değerleri

Çok Uygun

50

Uygun

40

Kısmen Uygun

30

Uygun Değil

20

Kesinlikle Uygun Değil

10

 

Faktörler ve limitler belirlendikten sonra uygunluğu saptamak için gerekli faktörler ve bu faktörlerin alan kullanımına göre ağırlık değerleri verilmiştir. Her bir faktör için bir oran belirlenmiştir. Kitle turizmi ve eko-turizm amaçlı kullanımların belirlenmesinde etkili olan faktörlerin ağırlıkları eşit değildir. Bu nedenle değerlendirmeye alınan faktörler turizm çeşidine göre önem derecesi belirlenerek ağırlıklandırılmıştır.

Ağırlık değerleri belirlendikten sonra her bir faktör için oluşturulan kitle turizm ve eko turizme göre uygunluk haritaları faktör ağırlık değeri ile çarpılıp toplam faktör ağırlığına bölünerek ağırlık haritaları oluşturulmuştur.

Araştırmanın son aşamasında, ikinci aşamada elde edilen ağırlık haritaları çakıştırılarak sayısal değerlendirmeye göre kitle turizme ve eko-turizme göre uygunluk haritaları oluşturulmuştur.

 

Araştırma Bulguları ve Tartışma

Araştırma alanı olan Yumurtalık ilçesinde turizm planlaması amacıyla doğal yapı, mevcut alan kullanımları ve sosyo-ekonomik yapıya ilişkin veriler değerlendirilerek Çok Kriterli Analiz (Multi Criteria Analysis-MCA) yöntemiyle kitle turizm ve eko-turizm için uygun alanlar belirlenmiştir.

Topraksu (1974)’ya göre araştırma alanındaki toprak yetenek sınıfları tarım niteliğine göre sınıflandırılmıştır. Buna göre I., II. ve III. sınıf topraklar tarım için en uygun, IV. ve V. sınıf topraklar kısıtlı ölçüde tarıma uygun ve VI., VII. ve VIII. sınıf topraklar ise tarıma uygun değildir. Buna göre toprak yetenek sınıflarının faktör ağırlığı 5 ve limit değerleri 10-30-50 olarak belirlenerek kitle turizmine uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Araştırma alanındaki formasyonlar yapılaşmaya uygunluklarına göre ağırlıklandırılarak limit değerleri belirlenmiştir. Buna göre alüvyal formasyon silt ve kum malzemeden oluştuğu için zemindeki kaymalara neden olabileceğinden 10 diğer formasyonlar 50 değerini almıştır. Deprem bölgeleri de yapılaşmayı etkileyen diğer bir faktördür. Buna göre I. derecede deprem bölgesi olan alanlar 10 değerini, II. Derecede deprem bölgesi olan alanlar da 30 değerini almıştır. Bu özellikler doğrultusunda formasyonlar ve deprem bölgeleri kitle turizmi açısından değerlendirilip haritası oluşturulmuştur.

Araştırma alanındaki ulaşım yapısını oluşturan ana hatlar 1/25.000 topoğrafik haritalar yardımıyla sayısallaştırılarak, ulaşımın faktör ağırlığı ve limit değerleri belirlenmiş ve uzaklık görüntüsü elde ediliştir (Çizelge 4.33). Bu görüntü 0-100, 100-500, 500-1000, 1000-5000 ve 5000 m ve üzeri aralıklarla zonlanarak ulaşım yapısının kitle turizmine ve eko-turizme göre uygun uzaklık haritası oluşturulmuştur. Limit değerleri ana yollara yakın olan mesafelerde en yüksek değeri alırken uzak mesafelerde en düşük değeri almıştır.

Alanda bulunan tarım alanları sulu ve kuru tarım alanı olarak belirlenerek Alos uydu görüntüsünde sayısallaştırılıp haritası oluşturulmuştur. Alanın % 62.56’sında tarım yapılmaktadır ve ilçenin ana geçim kaynağını oluşturmaktadır. Bu nedenle tarım alanları kitle turizmi için kayıp alanlar olarak tanımlanmış ve faktör ağırlığı 1 limit değeri 10 olarak verilmiştir. Araştırma alanında 2 tane endüstri kullanımı bulunmaktadır. Bunlar Botaş Tesisleri ve Sugözü Termik Santralidir.  Endüstri alanları hava ve deniz kalitesini olumsuz etki etmektedir. Bu doğrultuda endüstri alanları kitle turizmi açısından değerlendirilerek faktör ağırlığı 0 ve limit değeri 10 olarak verilmiştir. Bu değerlere göre tarım ve endüstri alanlarının uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Alandaki koruma alanları; Tabiatı Koruma Alanı, Arkeolojik Sit ve I. Derecede Doğal Sit olarak belirlenerek 1/25000 ölçekli topoğrafik haritalar üzerine işlenerek koruma alanı haritası oluşturulmuştur. Tabiatı Koruma Alanı sadece bilimsel araştırmalar için kullanıma açık alanlardır. 1. ve 2. Derecede Arkeolojik Sit barındırdığı tarihi doku nedeniyle koruma ağırlıklı olup bu alanlarda yapılaşmaya izin verilmemektedir. 3. derecede Arkeolojik Sit ise sınırlı ölçüde yapılaşmaya izin verilmektedir. I. Derecede Doğal Sit içinde bulundurduğu ekolojik özelikler açısından önemli olduğu için herhangi bir kullanıma izin verilmeyen alanlardır. Buna göre koruma alanları kitle turizmine göre değerlendirilerek faktör ağırlıkları ve limit değerleri belirlenmiş ve uygunluk haritaları oluşturulmuştur.

Alanda 14 tane yerleşim bulunmaktadır. Bunlar Hamzalı, Narlıören, Demirtaş, Gölovası, Sugözü, Yeniköy, Yumurtalık, Kalemli, Zeytinbeli, Ayvalık, Haylazlı, Deveciuşağı, Kuzupınarı, ve Kaldırım’dır. Bu yerleşimler 1/25000 ölçekli topoğrafik haritalar üzerine işlenerek haritaları oluşturulmuştur. Yerleşimler alt ve üst yapı varlığına ve bazı yerleşimlerdeki yörük ve mühacir kültürüne göre değerlendirilerek kitle turizmine ve eko-turizme göre uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Araştırma alanında bulunan ikinci konutlar, kamp alanları ve kamu tesisleri arazi çalışmaları, Google Earth uydu görüntüleri, 1/1000 ölçekli Turizm Gelişim Haritası ve 1/1000 ölçekli Nazım İmar Planı haritalarının çakıştırmasıyla yerleri belirlenerek Alos uydu görüntüsüne aktarılarak haritası oluşturulmuştur. İkinci konutlar ve kamu tesisleri kıyı kesiminde yoğun bir kullanım olduğundan ve kıyı alanlarını kapladığı için kitle turizm üzerine olumsuz etkisi vardır. Bu etkilere göre faktör ağırlıkları ve katsayıları belirlenmiş ve uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Alanın her noktasının kıyıya olan uzaklığını veren kıyıya uzaklık görüntüsü Alos uydu görüntüsüne uzaklık analizi uygulanarak elde edilmiştir. Bu görüntüye 0-100, 100-500, 500-1000, 1000-5000 ve 5000 m ve üzeri aralıklarla zonlanarak kıyıya uzaklık haritası elde edilmiştir. Oluşan harita kıyı kanunda yer alan kıyı çizgisine uzaklık mesafesi ve kitle turizm için önemli bir kriter olan kıyıya yakınlık mesafesine göre değerlendirilerek faktör ağırlıkları ve katsayıları belirlenmiş ve uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Alanın hidrolojik yapısını oluşturan Ceyhan Nehri ve göller 1/25.000 topoğrafik haritalar üzerinden sayısallaştırılarak uzaklık görüntüleri elde edilmiştir. Bu görüntülerden Ceyhan Nehri 0-100, 100-500, 500-1000, 100-5000 ve 5000- 42708,07813 m’lik aralıklarla, göller ise -100, 100-500, 500-1000, 100-5000 ve 5000 m ve üzeri aralıklarla zonlanarak hidrolojik yapıların eko turizm aktivitelerine göre uygun uzaklık haritaları oluşturulmuştur. Göller ve akarsular koruma alanı içinde olduğu için kitle turizmi açısından değerlendirmeye alınmamıştır.

Alandaki koruma alanlarından Tabiatı Koruma Alanı ve I. Derecede Doğal Sit zengin bitki örtüsü, yaban hayatı ve yaşam ortamları ile bilimsel amaçlı ziyaretler, ekolojik gözlemler ve doğa fotoğrafçılığı açısından önemlidir. Arkeolojik Sitlerde bulunan Kız Kalesi, Markopolo İskelesi, Süleyman Kule ve Ayas Kalesi barındırdığı tarihi doku nedeniyle eko-turizm için alanı çekici yapmaktadır. Buna göre koruma alanları eko-turizme göre değerlendirilerek faktör ağırlıkları ve limit değerleri belirlenmiş ve uygunluk haritaları oluşturulmuştur.

Alanın flora ve faunasını belirlemek amacıyla literatür taraması yapılmış ve  Altan ve ark., (2004)’nın yaptığı Yumurtalık Lagünündeki önemli biyotop haritası sayısallaştırılarak eko turizm açısından değerlendirilmiştir. Alandaki tuzlu-bataklık orman vejetasyonu, kumul vejetasyonu ve Pinus halepensis orman topluluğu eko turizm için alanı cazip yapmıştır. Ayrıca lagünün bulunduğu alanlar kuş türleri, amfibiler ve memeliler için zengin bir habitat olmaktadır. Bu doğrultuda flora fauna habitatlarının faktör ağırlığı 4 ve limit değeri 50 olarak verilmiş ve uygunluk haritası oluşturulmuştur.

Araştırmanın son aşamasında elde edilen tüm uygunluk haritaları faktör ağırlıkları ile çarpılarak kitle turizm ve eko-turizm için uygun alan haritası elde edilmiştir (Şekil 1).

 

Şekil 1. Kitle turizme ve eko-turizme göre uygunluk haritası

Yumurtalık ilçesinde yapılan analiz ve değerlendirme çalışmaları sonuçlarına göre ortaya çıkan “Değişik Turizm Aktiviteleri İçin Uygunluk Haritası”, alanın bazı yerlerinin kitle turizmine bazı yerlerinin ise eko-turizme uygun olduğunu ortaya koymaktadır. 35610,64 ha’lık araştırma alanının kitle turizmine göre “Çok Uygun” ve “Uygun” alanlar toplam araştırma alanının % 22.72’sini, eko-turizme göre de % 25.7’sini oluşturmaktadır. Ayrıca alandaki “Kısmen Uygun” alanlar da yukarda belirlenen değerlere eklendiğinde; kitle turizmine göre uygun alanlar araştırma alanının % 37.48’ini, eko turizme göre de % 34.42’sini oluşturmaktadır.

Alanda Küçük Yumurtalık, Yumurtalık, Demirtaş ve Zeytinbeli yerleşimlerinin bulunduğu alanlar kitle turizm için “Çok Uygun”,  Kalemli ve alanın doğu kısmı ise “Uygun” olarak belirlenmiştir. 1/25.000 ölçekli Karataş-Yumurtalık Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişimi Bölgesi Çevre Düzeni Planı’na göre belirlenen turizm tesis alanları ile araştırmada belirlenen kitle turizm için uygun alanlar birbiriyle örtüşmektedir.

Kaldırım, Narlıören ve Sugözü yerleşim alanları ve çevresi kitle turizmi açısından değerlendirildiğinde “Kısmen Uygun” alanları kapsamaktadır. Araştırma alanındaki tarım alanları, Botaş tesisleri ve Sugözü Termik Santrali’nin bulunduğu alanlar kitle turizm aktiviteleri için “Uygun Değil”, Tabiatı Koruma Alanı ve I. Derecede Doğal Sit Alanının bulunduğu Yumurtalık Lagünü ise “Kesinlikle Uygun Olmayan” alanlar olarak belirlenmiştir.

Araştırma alanında bulunan Tabiatı Koruma Alanı, I. Derecede Doğal Sit Alanı, Eşemen, Yapı, Avcıali ve Ömer Gölleri’nin oluşturduğu Yumurtalık Lagünü ile Darboğaz, Arapboğazı ve Suluklu Gölün bulunduğu alanlar eko-turizm için “Çok Uygun”, Ceyhan Nehri, tuzlu-bataklıklar, kumul ekosistemleri “Uygun”, Arkeolojik Sit Alanları ise “Kısmen Uygun” olarak belirlenmiştir.

Kitle turizmi için uygun bulunan alanlarda günübirlik kullanımlar, kamp alanları, ikinci konutlar ve kamu kurumlarının eğitim ve dinlenme tesisleri bulunmaktadır. Bu alanlara Çevre Düzeni Planında öngörülen 20.000 yatak kapasiteli turizm tesisleri için mevcut ve olabilecek sorunların ortadan kaldırılabilesi için alt ve üst yapı yatırımlarına öncelik verilmesi gerekmektedir. Alanda mevcut durumda bile yetersiz kalan alt ve üst yapı yeni yatırımları kaldırabilecek durumda değildir. Alanda önemli sorunlardan biri olan kanalizasyon sistemi İlçe merkezinde büyük ölçüde tamamlanmış olmasına karşın, ikinci konut, kamp, günübirlik kullanım ve kamu kurumlarının eğitim ve dinlenme tesislerinin yerleşim alanlarında kanalizasyon sistemi bulunmamaktadır. Bu kesimde artıma tesisi yapılması zorunluluğu olmasına rağmen birçok tesiste henüz yapılmamış olması ise diğer bir soruna yol açmaktadır. Alanda diğer ve önemli bir sorun da su ve elektrik sorunu olup, yaz aylarındaki nüfus artışı ile birlikte bu sorunun daha da büyümesidir. Yine kış aylarındaki nüfusa göre hizmet verebilen belediye ekipmanı yaz aylarında mevcut durumda bile evsel atıkların toplanması ve depolanmasında sorun yaşamaktadır.

Araştırmada kitle turizmi için uygun bulunan ve Çevre Düzeni Planı ile de çakışan bu alanlarda yatırım öncesi alanın fiziksel ve sosyo ekonomik durum analizlerin yapılması mevcut ve olabilecek sorunların saptanması ve buna göre alanın taşıma kapasitesinin belirlenmesi gerekmektedir. Böylece doğal kaynaklar ve mevcut kullanımlar üzerinde baskı oluşturmadan, halkın refah düzeyini arttıracak turizm yatırımları oluşabilir.

Eko-turizm için uygun bulunan alanlarda 1/25.000 ölçekli Çevre düzeni planında; mutlak koruma bölgesi sınırı, ekolojik etkilenme bölgesi sınırı, tampon bölge ve ekolojik özellikler bakımından korunacak alanlar için bölgeleme (zonlama) yapılmıştır. Bölgeleme yapılmasının temel amacı hangi alanların turizme açılması gerektiğini ortaya koymakla beraber koruma ve kullanım dengesinin plan kararlarında sağlıklı bir şekilde uygulamasını sağlamaktır. Bu nedenle alanda Altan ve Ark. 2004 tarihinde yürüttükleri LIFE Projesi kapsamında UNESCO tarafından öngörülen kriterlere göre deltada yapılan bölgelemeler genel hatları ile tanımlanarak araştırma alanında önerilen eko-turizm faaliyetleri için örnek çalıma olarak görülmüş ve uyguladığımız plan kararlarında bu kabuller aynen kabul edilmiştir.

Buna göre araştırmada alanında eko-turizm için uygun olan alanlarda yapılan bölgelemeye göre; Yumurtalık Lagünü’nün tamamı ve çevresiyle kumul alanlar “çekirdek bölge” dolayısıyla mutlak korunması gereken alanları, lagünün kuzeyindeki alanlar “gelişme bölgesi” ve lagün ile kırsal yerleşim merkezlerini de içine alan bölgede de “tampon bölge” olarak önerilmiştir.

Yumurtalık Lagünü ve çevresindeki kumul alanlar ekolojik bakımdan önemli olan bitki örtüsüne sahip olması ve kuşların üreme ve yaşama alanlarının bu bölgede yoğunlaşmasından dolayı çekirdek bölge olarak öngörülmüş ve bilimsel amaçlı çalışmalara uygun olduğu düşünülmüştür.

Çekirdek bölgenin lagün kıyısı ve denize yakın kıyı kumullarının bulunduğu bölgede kuş gözlem kuleleri ve yol güzergahları yapılarak eko-turizm faaliyetlerini uygun hale getirilebileceği düşünülmektedir

 Lagün ve kıyı kesimi arasında kalan tampon zonda yer alan Kaldırım, Kuzupınarı, Deveciuşağı ve Haylazlı köylerinde konaklama, yönlendirme ve bilgilendirme ünitelerinin yapılması gerektiği düşünülmektedir.

Yumurtalık İlçesine eko-turizm amacıyla gelen ziyaretçilerin bu alanda belirlenecek olan aktivitelere katılmalarının sağlanması için oluşturulan programlar çerçevesinde günlük ziyaretçi kapasitesinin belirlenmesi ve belirlenen güzergahlarda rehber eşliğinde dolaşmaları sağlanmalıdır. Rehberler 25/11/2005 tarihli 26004 sayılı resmi gazetede ilan edilen “Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliği”nde belirlenen kriterlere göre seçilmelidir. Turistlerin bu alanda konaklamaları amacıyla koruma alanına yakın yerleşimlerde ev pansiyonculuğunun teşvik edilmesi ve bu amaçla yöre halkının eğitilmesi için gerekli girişimlerde bulunulması ve yerel halkın turizme katılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Ayrıca yörük ve muhacir kültürünü devam ettiren köylerin eko-turizm için çekim alanı oluşturması yerel halka ekonomik katkıda bulunması sonucu halkın kültürel değerlere sahip çıkmasını sağlayacaktır.

 Ayrıca Tabiatı Koruma Alanı’na yakın olan Kuzupınarı, Haylazlı, Kalemli ve Deveciuşağı köylerinde alanda bulunan önemli türler ve habitatlar hakkında yerel halka bilgi verilerek eko-turizm için yerel rehberler oluşturulabilir. Böylelikle koruma ve kullanma dengesinde halkın katılımı da sağlanarak antropojen etkiler azaltılabilir.

Alanda I., II. ve III. Derecede Arkeolojik Sitler ve kültür varlıkları bulunmaktadır. Ancak bu tarihi eserlerin çoğu tahrip olmuş ve Ayas Kalesi’nin restorasyon çalışmaları dışında hiçbiri restore edilmemiştir. Gün geçtikçe yıpranan ve özelliğini kaybeden tarihi dokunun yeniden canlanması için Süleyman Kule, Kız Kalesi ve diğer tarihi yapıların (hamam mozaik, sarnıç, kemer vb.) restorasyonu yapılması gerekmektedir. Bu eserlerin Doğu Akdeniz bölgesinde bulunan diğer tarihi eserlerle birlikte oluşturulacak tur güzergahı içinde değerlendirilmesi alana gereken canlılığı kazandıracak diğer bir faktördür.

Yumurtalık ilçesinin araştırmada belirtilen bulgular doğrultusunda tanıtım ve pazarlama stratejileri belirlenmesi, ilçe turizminin gelişimi ve geleceği açısından önemlidir. Arz unsurlarının turistik ürüne dönüştürülmesinde amaç, doğayı ve tarihi değerleri, sürdürülebilir turizm kavramı çerçevesinde, yerel halkın sosyo-kültürel yaşantısı ile takdim etmektir. Dolayısıyla, alanda ziyaretçi sayısının fazlalığından daha ziyade bilinçli turistlerin, alanı ziyareti ilçenin pazarlanmasında daha doğru bir yaklaşım olabilir.

Yumurtalık İlçesinde turizm gelişiminin sürdürülebilir turizm ilkeleri doğrultusunda geliştirilebilmesi için, kaymakam, belediye başkanı, ilgili kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, sektör yöneticileri, turizm ve farklı meslek disiplinindeki uzmanlardan (turizmci, şehir bölgeci, biyolog, mimar, sosyolog, peyzaj mimarı, akademisyenleri vb.) oluşan bir ekibin kurulması gerekli görülmektedir. Bu ekip tarafından ilçenin turizminin geleceği ile ilgi plan ve politikaların tespit edilmesi, hangi turistik destinasyonların, ne zaman ve hangi yöntemle turizme kazandırılacağının planlanması ve bu planlar dahilinde hareket edilmesi, alandaki turizmin olumsuz yönlerinin olumlu, tehditlerinin de mümkün olduğunca en aza indirgenmesi gerekir.

 

Kaynaklar

ALTAN, T., ARTAR, M., ATİK, M., ÇETİNKAYA, G., 2004. Çukurova Deltası Biyosfer Rezervi Yönetim Planı. LIFE- Çukurova Deltası Biyosfer Rezervi Planlama Projesi. Çukurova Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü, 372 Sf., Adana ISBN : 975-487-118-3.

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI (DPT), 2007. IV-V-VI-VII-VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planları. Devlet Planlama Teşkilatı Resmi İnternet Sitesi.

( http://www.ekutup.dpt.gov.tr/plan )

SİREL, B., 1987. Mersin-Silifke Kıyı Şeridi Turizm Gelişmelerinin Değerlendirilmesi Üzerine Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.

TOLUNGÜÇ, A., 1999. Turizm Olgusu ve Türk Turizmi. Ankara: Mediacat.

TOPRAKSU, 1974. Seyhan Havzası Toprakları. Topraksu Genel Müdürlüğü Yayınları:286. Raporlar Serisi 70, Ankara.

 

Web design @GeNcDiNaMiK.com

Top Desktop version